Taal als sleutel tot een continent: Bengyella Gwanmesia - afl. 5

Van een dag op een braderie naar een supermarktorder bij Albert Heijn. Een moeder met een missie werd het begin van een taal-AI-bedrijf. Bengyella Gwanmesia, oprichter van Batazia, vertelt hoe een idee van zijn moeder uitgroeide tot een onderneming die Afrikaanse talen digitaal toegankelijk maakt.

Geboren in Groot-Brittannië, van Kameroense afkomst en opgegroeid in Rotterdam. Zo introduceert Bengyella, die zichzelf Ben noemt, zich het liefst: “Dat is de holistische kant van mij.” Na een bachelor bedrijfskunde en een master finance ging hij, zoals hij het zelf zegt, op verkenning. Muziek, ondernemerschap, van alles een beetje. Tot zijn moeder met een idee kwam dat alles zou veranderen.

Van Afribol tot Albert Heijn

Bens moeder wilde geld inzamelen voor bevallingszorg in Afrika, voor vrouwen die dat zelf niet konden betalen. Ze bedacht een lekkernij, de Afribol, en verkocht die op markten en braderieën in Nederland. Het sloeg meteen aan. “Zodra mensen het proefden, was het uitverkocht,” vertelt Ben.

Waar zijn moeder tevreden was met een succesvolle marktkraam, zag Ben meer. “Ik zei: mam, als je dit groot wilt maken, moet je groot denken.” Hij pakte de telefoon en belde de hoofdkantoren van alle supermarkten in Nederland af. Het eerste antwoord kwam van Albert Heijn.

Toen de order binnenkwam voor twee pallets, wist niemand in het team eigenlijk wat dat betekende. “Hoeveel gaat er eigenlijk op een pallet?” lacht Ben. Het bleek er meer dan elfduizend te zijn. “Ik had geen idee wat ik moest zeggen, maar we deden het gewoon.”

Onderwijs in je eigen taal

Een paar jaar later kwam zijn moeder met een nieuw idee, dit keer over onderwijs. Zij groeide op in haar eigen taal, maar kreeg op de eerste schooldag lesboeken in het Engels of Frans. Volgens onderzoek van de Verenigde Naties gaat in Afrika ongeveer de helft van de kinderen op hun eerste schooldag naar school in een taal die ze niet spreken.

Voor Ben, die in Nederland gewoon in het Nederlands naar school ging, was dat onvoorstelbaar. “Waarom zou je eerst een nieuwe taal moeten leren voordat je onderwijs kunt volgen?” Het idee ontstond om met AI schoolboeken te vertalen naar lokale talen, zodat kinderen onderwijs kunnen volgen in de taal die ze al spreken. Zo ontstond Batazia.

Focus vinden in een land vol talen

Batazia richt zich op taal-AI voor Afrikaanse talen: tekst, spraak en alles daartussenin. Bedrijven en organisaties die willen communiceren binnen Afrika kunnen bij Batazia terecht voor op maat gebouwde of lokale AI-modellen.

De eerste klanten kwamen uit het netwerk, vooral ngo’s met onderwijsprojecten. Achteraf had Ben dat anders gedaan. “Het duurt lang voor je een project binnenhaalt bij een ngo, en dat is lastig als startup die snel moet kunnen bewegen.” Toch bracht die periode waardevolle projecten en inzicht in de markt op.

Batazia 3.0: de pivot

Batazia is inmiddels drie jaar oud en, zoals Ben het noemt, aan zijn derde versie toe. “Wat je denkt dat je gaat bouwen, is vaak niet waar je mee eindigt.” Het bedrijf bouwde eerst engineering voor het maken van taalmodellen, maar ontdekte al snel het echte knelpunt: data. Voor veel Afrikaanse talen is die simpelweg niet beschikbaar.

Daarnaast bleek de taal-ecosystemen in Afrika versnipperd. Verschillende partijen werken los van elkaar aan dezelfde talen, waardoor digitalisering trager gaat dan nodig. Batazia bouwt nu aan een centraal platform waarop iedereen die met Afrikaanse talen bezig is, elkaar kan vinden en data kan delen.

De droom: een continent dat zijn eigen taal spreekt, digitaal

Bens doel is helder: “Als Afrika’s digitale toekomst zijn eigen talen spreekt, ben ik blij.” Concreet betekent dat vertaalmodellen en spraaktechnologie voor alle meer dan tweeduizend officiële talen op het continent, zodat elke taal digitaal bewaard blijft en elke Afrikaan kan meedoen in de digitale economie.

Volgens onderzoek dat Ben aanhaalt, heeft ongeveer negentig procent van de Afrikanen geen beheersing van de officiële taal van hun land, of dat nu Engels, Frans, Duits of Portugees is. “Als ik Nederlands tegen je spreek, reageer je anders dan wanneer ik Frans spreek. Zodra je in je hart-taal communiceert, verandert alles.”

“Niemand heeft tijd om je idee te stelen”

Op de vraag wat hij startende ondernemers zou meegeven, is Ben duidelijk. Begin gewoon. “De boeken snap je pas als je het echt doet.” Wees niet bang om je idee bij te stellen, zolang je de kern voor ogen houdt. En misschien wel zijn belangrijkste tip: houd je idee niet geheim uit angst dat iemand het steelt.

“Niemand heeft tijd om jouw idee te stelen. Het gaat niet om het idee, het gaat om de uitvoering.” Volgens Ben is teamsamenwerking daarin de grootste uitdaging. “People management is misschien wel het moeilijkste onderdeel van ondernemen.”

Voor Ben is duidelijk dat wat hij met Batazia bouwt niet stopt bij de grenzen van Afrika. Het model is volgens hem prima toe te passen op andere taalgebieden, van Zuid-Amerika tot Azië. “Ik zou het geweldig vinden als anderen dit overnemen. Iedereen verdient toegang tot kennis in zijn eigen taal.”

Podcasttranscript Bengyella Gwanmesia (Batazia)

Nederlandse vertaling, automatisch gegenereerd. 

Tjitze: Goedemorgen. We zijn weer terug in de Nieuwe Kerk. Vandaag spreek ik met Bengyella Gwanmesia van Batazia. Fijn om je te ontmoeten en je wat beter te leren kennen. Laten we maar beginnen: wie ben jij, of hoe stel je jezelf het liefst voor?

Ben: Fijn om hier te zijn, bedankt voor de uitnodiging. Ik heet Bengyella, maar als je Ben zegt, reageer ik ook. Ik ben geboren in Groot-Brittannië, van Kameroense afkomst, en van huis uit Rotterdammer. Zo introduceer ik mezelf altijd, want dat is de holistische kant van wie ik ben.

Tjitze: Mooi. En toen we elkaar leerden kennen, bleek ik ook in Rotterdam te zijn opgegroeid, dus daar voelden we meteen een band, zelfs in dezelfde buurt. Vertel eens iets over de rode draad in je carrière. Hoe heeft dat zich ontwikkeld?

Ben: Ik deed mijn bachelor bedrijfskunde in Rotterdam, uiteraard, en daarna mijn master finance and investment. Toen ik mijn diploma had, ging ik naar mijn moeder en oma en zei: “Hier is mijn papier, nu ga ik op ontdekkingstocht.” Ik ging het ondernemerschap in, maar deed ook aan muziek, gewoon aan het uitzoeken wat ik leuk vond. Vooral wist ik dat ik op een of andere manier in het bedrijfsleven wilde zitten.

Het eerste wat mijn carrière echt lanceerde, kwam voort uit een idee van mijn moeder. Zij wilde geld inzamelen voor bevallingszorg in Afrika, voor vrouwen die dat zelf niet konden betalen. Ze had het geld daarvoor niet in Nederland, maar dacht: mensen hier zijn ondernemend en hardwerkend, dus laat ik een slimme manier bedenken om het geld op te halen. Ze bedacht een lekkernij en begon die te verkopen — wat wij de Afribol noemen. Het sloeg meteen aan. Overal waar ze kwam, op markten en braderieën, was het zodra mensen het proefden uitverkocht.

Ik zag wat er gebeurde en zei: “Mam, als je dit groot wilt maken, moet je groot denken. Ik bel gewoon alle supermarkten in dit land en kijk wat er gebeurt.” Makkelijker gezegd dan gedaan, dus ik zei mijn gebedje [laughter], maakte een lijst van alle supermarkten met de nummers van hun hoofdkantoren en begon te bellen. Onze eerste klant werd Albert Heijn. Zomaar werd een idee van mijn moeder, bedoeld om iets goeds te doen voor anderen, een bedrijf. Zo rolde ik het grootschalige ondernemerschap in.

Tjitze: Dat is mooi — een kans zien en gewoon proberen het te laten werken.

Ben: Precies. Zelfs toen we het er eerder over hadden: laten we gewoon Albert Heijn bellen en kijken wat ze zeggen, in plaats van klein te beginnen. Gewoon proberen — je schiet naar de maan, en zelfs als je mist, raak je nog steeds de maan.

Tjitze: En op dit moment, waar werk je nu aan, en hoe is dat ontstaan?

Ben: Dat kwam ook weer van mijn moeder. Opgegroeid in Rotterdam heb ik bepaalde specifieke dingen van het Afrikaanse leven zelf niet meegemaakt, omdat ik in een westerse omgeving opgroeide. Op een gegeven moment vertelde mijn moeder me over iets waar ze mee bezig was: AI gebruiken om onderwijs en kennis beschikbaar te maken in de eigen taal van mensen.

Ze legde uit dat ze zelf onderwijs kreeg in haar eigen taal, maar op de eerste schooldag kreeg ze lesboeken in het Engels of Frans. Zelfs de Verenigde Naties zeggen dat Afrika het enige continent is waar ongeveer de helft van de kinderen op hun eerste schooldag naar school gaat in een taal die voor hen vreemd is. Voor mij, opgegroeid met Nederlands als voertaal, was dat waanzinnig — waarom zou je eerst een nieuwe taal moeten leren voordat je onderwijs kunt volgen?

Het idee werd: gebruik AI om schoolboeken te vertalen naar lokale talen, zodat kinderen kunnen leren in hun eigen taal. Dat sloeg meteen aan bij mij, en ik zei dat ik graag wilde helpen. Wetende hoe ondernemend ik ben, vroeg ze me erbij betrokken te raken — en zo is het echt begonnen.

Tjitze: Dus opnieuw: er is een behoefte die je zag, geworteld in je eigen familiegeschiedenis — en je dacht meteen groter dan alleen een lokaal probleem.

Ben: Klopt.

Tjitze: Hoe heet het bedrijf, en wat doen jullie?

Ben: Op een gegeven moment zei mijn moeder: “Ik heb het opgestart, nu moet jij het runnen.” Dat was niet per se het plan vanaf dag één, maar zodra je erin zit, krijg je ideeën, zie je kansen en zie je de impact die je kunt maken.

Het bedrijf heet Batazia. Batazia is een taal-AI-bedrijf gericht op Afrikaanse talen — het stelt organisaties in staat hun content, communicatie of digitale diensten in lokale Afrikaanse talen aan te bieden, met op maat gebouwde AI-modellen of gelokaliseerde bestaande AI. Of het nu tekst, spraak of redeneren betreft, het draait erom dat als je gericht bent op het Afrikaanse continent, je hun taal spreekt. Daarom hebben we de systemen en workflows gebouwd om dat mogelijk te maken.

Tjitze: Zijn jullie klanten vooral Afrikaanse bedrijven, of ook internationale bedrijven die de Afrikaanse markt willen betreden?

Ben: Dat was een van onze eerste grote uitdagingen, omdat taal de basis is van alles — van communicatie. Er zijn zoveel toepassingen en zoveel manieren om dit aan te pakken, dus het vinden van dat eerste aanknopingspunt, dat eerste gebied om op te focussen, was belangrijk. Er is een zegen in het feit dat er zoveel ruimte is om te bestrijken, maar je moet ergens beginnen, anders verlies je jezelf.

Voor ons kwam de eerste groep vooral via ons netwerk — mensen die hoorden wat we deden. Die eerste groep bleek grotendeels uit ngo’s te bestaan met grote onderwijsprojecten binnen Afrika, die een concreet probleem hadden: ze moesten hun content lokaliseren. Dat leek een sterk, veelgevraagd startpunt.

Tjitze: En was dat een goede plek om te beginnen?

Ben: Vanuit leerperspectief wel — de behoefte is echt. Maar het duurt lang voordat je daadwerkelijk een project binnenhaalt, en dat is niet ideaal voor een startend bedrijf dat snel en flexibel moet kunnen bewegen. Ik zou daar niet opnieuw beginnen, al kwamen er wel mooie projecten uit voort. Het stuurde ons wel een bepaalde richting op, maar ik zou daar niet meteen alles op inzetten.

Tjitze: Soms blijkt de markt die je als grootste behoefte ziet, juist de moeilijkste om te betreden.

Ben: Precies. Zoals ik eerder al zei met het Albert Heijn-verhaal — ik ging er meteen groot voor. Dat werkte, met zijn eigen complicaties, maar voor mij gaat het erom de richting te kiezen waarin je de meeste impact kunt maken.

Tjitze: Wanneer ben je met Batazia begonnen?

Ben: Dat is nu drie en een half jaar geleden.

Tjitze: Waar sta je nu? Wat is er veranderd in de richting van je bedrijf terwijl je het opbouwde? Waren er momenten waarop je dacht: hier moeten we echt pivoteren?

Ben: Dat is een heel relevant woord — pivot. Ik zou zeggen dat het huidige Batazia Batazia 3.0 is, want wat je denkt te gaan bouwen, is vaak niet waar je mee eindigt. Dat is goed, want je past je aan naarmate je meer marktkennis opdoet.

Wat we echt zelf in huis hebben genomen, is de engineering-kant — het bouwen van taalmodellen wanneer een nieuwe taal nodig is. Stel dat een Bijbelproject een nieuwe vertaling nodig heeft in een van de meer dan tweeduizend talen, zowel Oude als Nieuwe Testament — als ze AI willen gebruiken om dat proces te versnellen, kunnen wij die modellen en workflows bouwen om die trainingscyclus mogelijk te maken. Dat is onze kern.

Maar onderweg realiseerden we ons dat het belangrijkste dat AI laat werken, data is, en dat data voor Afrikaanse talen simpelweg niet beschikbaar is. Dus moesten we het dataprobleem oplossen. Dat leidde ertoe dat we slimme workflows bouwden waarbij we data genereren via gebruik en betere modellen trainen, wat ons heeft gebracht waar we nu staan.

Nog iets: het taal-ecosysteem in Afrika is erg versnipperd. Mensen werken in silo’s — de ene groep werkt hier aan een taal, een andere groep elders aan dezelfde taal, zonder van elkaars bestaan te weten. Daardoor kunnen talen niet snel en goed genoeg digitaliseren. Daarom hebben we nu een centraal platform gebouwd voor Afrika’s taal-AI, waar je op één plek de digitale status van elke taal kunt vinden en verbinding kunt maken met de technologie die er al is. We willen een verenigd ecosysteem creëren en dit hele veld sneller en efficiënter vooruit helpen.

Tjitze: Dus je bent gepivoteerd van het bedrijf dat het werk doet, naar het bedrijf dat de datapunten verzamelt en het hele ecosysteem versnelt.

Ben: Klopt — het is echt een infrastructuurspel. Als je wilt weten wat er speelt, of als je erbij betrokken bent, kom hier, zodat we elkaar zichtbaar kunnen maken en kunnen samenwerken. De data die de een produceert, kan de ander gebruiken. Het is ook een nieuwe ruimte — de grond is nog onaangeroerd, een blue ocean die we mede moeten vormgeven. Maar we weten dat de behoefte er is, en ik geloof echt dat we sneller vooruitkomen als we samenwerken.

Tjitze: In het Westen realiseren we ons niet altijd hoeveel mensen in Afrikaanse landen geen toegang hebben tot onderwijs, waardoor ze op latere leeftijd niet de basis hebben om op voort te bouwen. Taal is daarbij een enorme drijfveer voor verandering.

Ben: Het is alles. En het gaat niet alleen om het continent — het gaat om diaspora-Afrikanen, niet-Afrikanen, iedereen die samenwerkt. Wat betreft klanten heb ik ook gemerkt dat er, naast de ngo’s, multinationals zijn die vanuit het buitenland de Afrikaanse markt willen betreden. Om die markten te doorgronden, kun je maar beter hun taal spreken. Mensen denken vaak dat Afrika vooral Engels of Frans spreekt, maar je zou verbaasd zijn hoeveel mensen die talen niet echt beheersen. Je kunt niet communiceren met mensen als ze je niet volledig begrijpen.

Er is onderzoek dat laat zien dat ongeveer 90% van de Afrikanen de officiële taal van hun land niet beheerst — of dat nu Engels, Frans, Duits in sommige landen, of Portugees is. En Afrika heeft meer dan 2.000 talen. Dus het is logisch om met mensen in hun eigen taal te communiceren. Als ik Nederlands tegen je spreek, reageer je anders dan wanneer ik Frans spreek.

Tjitze: [in het Nederlands] Je spreekt geen Frans, maar wel goed Nederlands.

Ben: Precies — het is een andere manier van communiceren zodra je iemands hart-taal spreekt. Dus het is zinvol voor internationale bedrijven die Afrika willen betreden, maar ook voor de lokale startups — de techscene in Afrika is waanzinnig. Afrika slaat stappen over, net zoals het vaste telefoonlijnen oversloeg en direct naar mobiel ging. Datzelfde zie je nu met AI — het maakt echte probleemoplossing mogelijk, en lokale mensen kennen hun eigen problemen het beste. Er is veel techtalent, en men wil graag dat de eigen talen worden ondersteund, zodat ze hun eigen producten kunnen opschalen.

Tjitze: Wat is jouw visie op succes voor Batazia? Wanneer ben je klaar?

Ben: In één zin: als Afrika’s digitale toekomst zijn eigen talen spreekt, ben ik blij. Concreet betekent dat vertaalmodellen voor alle meer dan 2.000 officiële talen — en er zijn er eigenlijk nog meer. Het betekent dat elke taal spraakondersteuning heeft, tekst-naar-spraak en spraak-naar-tekst, en gedigitaliseerd is — deels zodat de taal zelf niet verdwijnt, wat op veel plekken gebeurt, maar vooral zodat elke Afrikaan, op welk niveau dan ook, kan aanhaken en meedoen in de digitale economie. Want zodra je verbonden bent, komen er zoveel meer kansen binnen bereik.

Tjitze: Mooie zin. Wat is de ene tip die je zou geven aan iemand die vandaag met zijn bedrijf begint?

Ben: Begin meteen iets te doen als je een idee hebt. Wacht niet, want je begrijpt pas echt wat de boeken je vertellen zodra je het zelf doet. Ik heb boeken gelezen over operationeel management, psychologie, noem maar op, en ik snapte pas echt wat ze bedoelden toen ik het zelf meemaakte. De beste manier om zaken te leren, is door het gewoon te doen.

Ten tweede: wees niet bang om je ideeën bij te stellen. Ken de kern van wat je wilt bereiken — dat is wat telt. Maar wees niet bang als de manier waarop het zich ontvouwt anders blijkt dan je aanvankelijk dacht.

En als laatste: als je met mensen gaat samenwerken, zorg dan vanaf het begin dat je echt een gedeelde visie hebt. Ga niet mee omdat je vooraf vrienden waren — vriendschappen kunnen breken onder zakelijke druk. Check echt bij elkaar wat jullie willen, stel de moeilijke vragen vroeg, en leg dingen vast zodat je iets hebt om op terug te vallen. People management is eerlijk gezegd het lastigste onderdeel van het hele proces.

Tjitze: Dat herken ik — en ik vind het mooi wat je zegt over “niet bang zijn om te veranderen”. Mensen denken soms zo hoog van hun eigen idee, dat ze vergeten dat uitvoering veel belangrijker is.

Ben: Precies. Mensen zijn bang dat iemand hun idee steelt, dus vertellen ze het aan niemand of durven ze er niet gewoon mee aan de slag te gaan. Maar eerlijk gezegd: niemand heeft tijd om jouw idee te stelen. Het gaat niet om het idee, het gaat om de uitvoering. Er zijn zeldzame gevallen waarin je beter stil kunt blijven, als je specifieke technologie hebt en iemand anders al de infrastructuur heeft om het meteen uit te voeren. Maar meestal is dat niet de situatie.

Tjitze: Een vraag die we altijd aan onze gasten stellen: hoe makkelijk zou jouw concept te kopiëren zijn naar andere continenten — China, Zuid-Amerika, plekken met talen die ook niet volledig begrepen worden?

Ben: Zoals we het hebben opgezet, is het heel goed te kopiëren, en ik zou het geweldig vinden als dat gebeurt. Wat wij doen in de ruimte van Afrikaanse talen bestaat nergens anders, en andere taalgroepen en taalfamilies elders zouden hier baat bij kunnen hebben. Ik heb het gevoel dat we een raamwerk creëren — ik zou blij zijn als het gekopieerd wordt. We zouden het zelf ook kunnen doen, maar anderen moeten er gewoon mee aan de slag, want iedereen verdient toegang tot transformatieve kennis in zijn eigen taal.

Tjitze: Wat is het ene ding dat mensen die dit kijken, kunnen doen om jullie visie voor Batazia werkelijkheid te helpen maken?

Ben: Ik zou graag willen dat iedereen die betrokken is bij het Afrikaanse taal-ecosysteem, contact met ons opneemt. We hebben iedereen nodig — als je datasets bouwt, taalmodellen bouwt, of diensten levert die lokalisatie vereisen, willen we je erbij betrekken. Dit is een beweging, en we moeten verbinden. Laten we allemaal aansluiten bij het systeem, bij het taal-ecosysteem van het Afrikaanse continent dat Batazia is, zodat we allemaal zichtbaar zijn en kunnen samenwerken.

Tjitze: We zouden uren kunnen doorpraten, maar de social-mediamensen zullen zeggen dat het korter moet [laughter]. Het was geweldig je te ontmoeten en je verhaal te horen — we gaan vast nog veel meer van je horen.

Ben: Zeker. Ik volg je de afgelopen maanden al een beetje, via Emmy, en zie wat je doet — ik ben heel benieuwd hoe dit zich gaat ontvouwen op het Afrikaanse continent. Heel erg bedankt voor de tijd.

Tjitze: Dank je. Als mensen meer willen weten over Ben en Batazia, kunnen ze de website bezoeken. Hoe heet die ook alweer?

Ben: Batazia.ai — met een Z. Batazia, met een Z, punt ai.

Tjitze: Heel erg bedankt voor je tijd.

Ben: Dank je — het was een eer, fijn dat ik hier mocht zijn.